Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

  1. Ιστορική αναδρομή του θεσμού της κατασκήνωσης

 

Ο θεσμός της κατασκήνωσης έχει διανύσει μία τεράστια πορεία στο χρόνο μέχρι να αποκτήσει την έννοια που έχει σήμερα. Ιστορικά αποδεικνύεται ότι είναι ένας σταθερός θεσμός που αντέχει στις μεγάλες αλλαγές και προσαρμόζεται στις ανάγκες και στο πνεύμα της κάθε εποχής.

Στην Αρχαία Ελλάδα συναντούμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κατασκηνωτικής ζωής στη Σπάρτη, όπου η επαφή με τη φύση και τα γυμναστικά παιχνίδια είχαν σα στόχο τη βελτίωση των σωματικών και ψυχικών ικανοτήτων των νέων, ώστε να μπορούν να υπηρετούν την πατρίδα σε συνθήκες ειρήνης και πολέμου. Άλλο παράδειγμα από  τη μυθολογία είναι ο Κένταυρος Χείρων που ζούσε στο δάσος του Πηλίου και δίδασκε τις ηθικές αρχές και την τέχνη του κυνηγιού σε πολλά σπουδαία πρόσωπα, όπως ήταν ο Αχιλλέας, ο Ηρακλής, ο Ασκληπιός κ.α. Τέλος, τα Ασκλιπιεία της αρχαιότητας ήταν κατάλληλοι επιλεγμένοι χώροι σε ωραίες καταπράσινες τοποθεσίες, με καλό κλίμα, κρυστάλλινα νερά, ανοιχτό ορίζοντα και άριστη οργάνωση. Εκεί εφαρμόζονταν η ηλιοθεραπεία, η υδροθεραπεία, η γυμναστική κ.α.

 Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα συναντούμε διάφορες κατασκηνωτικές μορφές με σαφή θρησκευτικό χαρακτήρα, με σκοπό την καλλιέργεια των χριστιανικών αρχών και τη διάσωση των νέων από τη διαφθορά. Το 18ο αιώνα συναντούμε μία πιο συντονισμένη κίνηση στη Γαλλία, η οποία όμως διακόπηκε εξαιτίας της Γαλλικής Επανάστασης και των άλλων πολέμων που ακολούθησαν. Αρκετά χρόνια αργότερα, τη δεκαετία του 1930 και πάλι στη Γαλλία, θεσπίζεται η άδεια μετ’ αποδοχών για όλους τους Γάλλους εργαζομένους, προκειμένου να γνωρίσουν τη χαρά της ορεινής πεζοπορίας, της ποδηλασίας, της κολύμβησης και γενικά της επαφής με τη φύση. Η πρώτη, όμως, σύγχρονη παιδική κατασκήνωση οργανώθηκε το 1876 στη Ζυρίχη με πρωτοβουλία του εφημέριου Βάλτερ Μπριον. Τα λαμπρά αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας  στάθηκαν αφορμή για τη δημιουργία και άλλων κατασκηνώσεων στην Ευρώπη.

Το κατασκηνωτικό πνεύμα ενισχύθηκε και καλλιεργήθηκε και από τον προσκοπισμό στην πρώτη μόλις δεκαετία του 20ου αιώνα, ενώ η διακήρυξη των δικαιωμάτων του παιδιού από τον ΟΗΕ συνετέλεσε ώστε οι παιδικές κατασκηνώσεις να αποκτήσουν χαρακτήρα «Προληπτικόν-Πριβαντοριακόν».  Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δημιουργούσαν κατασκηνώσεις με στόχο την επάνοδο των παιδιών από τις ταλαιπωρίες και τις κακουχίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι το πρόβλημα που αντιμετώπιζαν τα παιδιά και οι υπεύθυνοι τις πρώτες μέρες της κατασκηνωτικής περιόδου ήταν στομαχικές διαταραχές! Και το πόρισμα του γιατρού; «Τα παιδιά δεν είναι μαθημένα να χορταίνουν!»

Στην Ελλάδα, η πρώτη παιδική κατασκήνωση ιδρύθηκε το 1911 στη Βουλιαγμένη Αττικής, με πρωτοβουλία της Σοφίας Σλήμαν, συζύγου του Αρχαιολόγου Ερρίκου Σλήμαν, και του Αείμνηστου Γυμναστή και Ιδρυτή του Προσκοπισμού Αθανάσιου Λευκαδίτη, που ήταν εκπρόσωπος της Σχολικής Υγιεινής.  Έκτοτε, πολλοί και σημαντικοί φορείς, όπως το Υπουργείο Παιδείας, το ΠΙΚΠΑ, η ΧΑΝ, η Εκκλησία, οι Τράπεζες, οι Δήμοι αλλά και πολλοί ιδιώτες έχουν δημιουργήσει πολλές παιδικές κατασκηνώσεις σε όλη την Ελλάδα, άλλες στο βουνό και άλλες στη θάλασσα, συμβάλλοντας έτσι στην καλλιέργεια αυτού του θεσμού.

 

  1. Γιατί οι γονείς στέλνουν τα παιδιά τους στην κατασκήνωση;

Οι εποχές άλλαξαν. Οι ολοένα αυξανόμενες υποχρεώσεις που γεννά ο σύγχρονος τρόπος ζωής, έχουν σαν αποτέλεσμα την πλήρη απορρόφηση χρόνου και ενεργητικότητας. Άμεσοι αποδέκτες αυτής της κατάστασης γίνονται τα παιδιά, που είτε βρίσκονται  σε μικρότερη ηλικία και αδυνατούν να απασχοληθούν δημιουργικά, καταλήγοντας να γίνουν παθητικοί δέκτες των τηλεοπτικών εκπομπών, είτε βρίσκονται σε λίγο μεγαλύτερη ηλικία και έχουν αρχίσει ήδη και οι δικές τους υποχρεώσεις, όσον αφορά τη μόρφωσή τους . Συνεπώς, τόσο οι γονείς όσο και τα παιδιά  έρχονται σε ένα αδιέξοδο αναφορικά  με τον τομέα της  ψυχαγωγίας και της διασκέδασης, που είναι σημαντικότατος παράγοντας για τη σωστή και αρμονική ανάπτυξη και ψυχική ισορροπία.

Η κατασκήνωση έρχεται να δώσει μια λύση σ’ αυτό το αδιέξοδο και απευθύνει πρόσκληση για φιλία, συντροφικότητα, άθληση, διασκέδαση, εκτόνωση και επαφή με τη φύση.

Πολλοί γονείς ανταποκρίνονται στο κάλεσμα αυτό γιατί:

  • Πιστεύουν στο θεσμό της κατασκήνωσης, καθώς υπήρξαν κάποτε και οι ίδιοι κατασκηνωτές και έχουν πολύ όμορφες αναμνήσεις.
  • Θέλουν τα παιδιά τους να κάνουν καινούριες φιλίες και να μάθουν να λειτουργούν στα πλαίσια μιας ομάδας.
  • Θέλουν τα παιδιά τους να ανεξαρτητοποιηθούν από αυτούς και να μάθουν να αυτοεξυπηρετούνται.
  • Θέλουν τα παιδιά τους να μάθουν να πειθαρχούν στους κανόνες της κατασκήνωσης.
  • Οι ίδιοι είναι πολύ απασχολημένοι και δεν προλαβαίνουν λόγω δουλειάς να πάνε με τα παιδιά τους διακοπές.
  • Οι ίδιοι θέλουν να κάνουν μόνοι τους διακοπές και να ξεκουραστούν για λίγες μέρες από την καθημερινή φροντίδα των παιδιών τους.
  • Η κατασκήνωση είναι μια σχετικά οικονομική λύση πολυήμερων διακοπών, που περιλαμβάνει διαμονή, διατροφή και πλήθος δραστηριοτήτων.

 

  1. Με ποια κριτήρια επιλέγουν οι γονείς την κατασκήνωση στην οποία θα στείλουν τα παιδιά τους;

Έτσι επιλέγουν μία κατασκήνωση με διάφορα κριτήρια, όπως είναι:

  • Η εγγύτητα και η εύκολη πρόσβαση, για να έχουν την αίσθηση ότι ανά πάσα στιγμή μπορούν να βρεθούν κοντά στα παιδιά τους, ή και το αντίθετο. Επιλέγουν δηλ. κατασκηνώσεις μακρινές, προκειμένου να μην μπορούν συχνά να τα επισκέπτονται.
  • Οι προσωπικές γνωριμίες με κάποια από τα στελέχη της κατασκήνωσης.
  • Οι θετικές πληροφορίες από άλλους για ασφάλεια και καθαριότητα.
  • Το πρόγραμμα διατροφής και δραστηριοτήτων.
  • Η τοποθεσία (βουνό ή θάλασσα)
  • Ο χαρακτήρας της κατασκήνωσης (πιο αυστηρός, πιο ελαστικός, πιο αθλητικός ή πιο πνευματικός κλπ.)
  • Οι παρέες των παιδιών τους.

 

  1. Πώς αντιδρούν τα παιδιά στη σκέψη ότι θα πάνε κατασκήνωση;

Αφού λοιπόν γίνει η επιλογή της κατασκήνωσης το παιδί προετοιμάζεται ψυχολογικά για τις καλοκαιρινές του διακοπές σ’ αυτήν. Σ’ αυτή τη φάση τα παιδιά χωρίζονται στις εξής κατηγορίες:

  • Σ’ αυτά που πάνε πρώτη φορά κατασκήνωση και είτε είναι ενθουσιασμένα είτε και λίγο φοβισμένα
  • Σ’ αυτά που έχουν ξαναπάει στην κατασκήνωση και ανυπομονούν να ξαναβρεθούν στον ίδιο χώρο με τους παλιούς τους φίλους
  • Σ’ αυτά που αποφάσισαν να αλλάξουν κατασκήνωση και να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό.
  • Σ’ αυτά που δε θέλουν να πάνε κατασκήνωση και τους στέλνουν οι γονείς τους υποχρεωτικά για τους δικούς τους λόγους.

 

  1. Πώς πρέπει να λειτουργήσουν οι άνθρωποι που στελεχώνουν μια κατασκήνωση, και ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληρούνται για να επιτευχθεί ο σκοπός της κατασκηνωτικής ζωής;

Οι υπεύθυνοι των κατασκηνώσεων θα πρέπει να αντιμετωπίσουν όλες αυτές τις κατηγορίες παιδιών ξεχωριστά και να μπορέσουν να φανούν αντάξιοι των προσδοκιών τους. Θα πρέπει λοιπόν, να προετοιμαστούν κατάλληλα για να μην τα απογοητεύσουν. Εκτός από τις εγκαταστάσεις (κτίρια, γήπεδα, εστιατόριο, τραπεζαρία κλπ.) που θα πρέπει να είναι περιποιημένες και καθαρές, πολύ μεγάλη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην επιλογή των στελεχών που θα είναι υπεύθυνα για την οργάνωση της κατασκηνωτικής ζωής των παιδιών. Γιατί καλή κατασκήνωση σημαίνει πρώτα απ’ όλα καλά στελέχη. Τα παιδιά δεν έχουν μόνον επισιτιστικές ανάγκες, αλλά και πνευματικές και ηθικές. Έτσι, τα στελέχη εκτός από το ήθος, τη μόρφωση και την αγάπη για το παιδί, που αποτελούν άλλωστε και προϋποθέσεις, πρέπει παράλληλα να έχουν και στοιχειώδεις γνώσεις για τις βιολογικές και ψυχολογικές ανάγκες του παιδιού, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν σωστά τα προβλήματά του μέσα στον κατασκηνωτικό χώρο. Αλλά πέρα από κάθε γνώση και κάθε μόρφωση, αυτό που θα επιδράσει καθοριστικά στη συμπεριφορά των παιδιών, είναι το παράδειγμα των ίδιων των στελεχών. Άλλωστε το παιδί μόλις βρεθεί στην κατασκήνωση αλλάζει συμπεριφορά. Μερικά παιδιά, ίσως γιατί στα σπίτια τους καταπιέζονται, συνδέουν την παραθέριση με την ασυδοσία. Βλέπουν την κατασκήνωση σαν έναν χώρο χωρίς τους γονείς τους, όπου τα πάντα επιτρέπονται. Στην περίπτωση αυτή, αλλά και σε κάθε περίπτωση, ο ρόλος των στελεχών είναι να στρέψουν την προσοχή και τα ενδιαφέροντα των παιδιών σε προγραμματισμένες ελκυστικές δραστηριότητες, που θα κεντρίσουν το ενδιαφέρον τους, και θα τους δώσουν την ευκαιρία, όχι μόνο να εκφράσουν τον εσωτερικό τους κόσμο και τις δυνατότητές τους, αλλά και να προφυλαχτούν από την ανία, τις παρεκτροπές και τη νοσταλγία του σπιτιού τους.

Ο σκοπός της κατασκήνωσης μπορεί να επιτευχθεί, εάν ο αρχηγός και τα στελέχη έχουν στο νου τους τις ανάγκες ενός παιδιού που επιλέγει να περάσει τις διακοπές του μακριά από την οικογένειά του, μαζί με άγνωστους βασικά ανθρώπους. Και πρώτη απ’ όλες είναι η ανάγκη για αγάπη. Από τη πρώτη στιγμή που θα μπει το παιδί μέσα στον κατασκηνωτικό χώρο θα πρέπει να αισθανθεί ευπρόσδεκτο και ότι οι άνθρωποι που θα είναι υπεύθυνοι γι’ αυτό, ασχολούνται μαζί του με κέφι και καλή διάθεση από την αρχή.  Πολλά παιδιά αποχωρίζονται για πρώτη φορά τους γονείς τους και άλλα είναι πολύ ευαίσθητα είτε λόγω της έλλειψης της αγάπης, είτε λόγω οικογενειακών προβλημάτων. Η προσέγγιση επομένως των παιδιών θα πρέπει να είναι βασισμένη στο αίσθημα αυτό.

Δεύτερη βασική ανάγκη που είναι απαραίτητο να καλυφθεί είναι αυτή της ασφάλειας. Για να μπορεί το παιδί να συμμετέχει σε δραστηριότητες, όπως το κολύμπι στη θάλασσα και άλλα αθλήματα, θα πρέπει να αισθάνεται τη σιγουριά ότι γύρω του υπάρχουν άνθρωποι που το προσέχουν και ότι μπορούν να το βοηθήσουν ανά πάσα στιγμή. Έτσι απαιτείται η διαρκής παρουσία των στελεχών ολόγυρά του, αλλά και η λειτουργία εξοπλισμένου ιατρείου καθ’ όλη τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου. Ο ύπνος δε θα είναι ποτέ ήσυχος και απολαυστικός για τα παιδιά και το παιχνίδι δε θα είναι ποτέ δημιουργικό και ενδιαφέρον, εάν τα παιδιά δε αισθανθούν ότι εμπιστεύονται τους ανθρώπους γύρω τους.

Επιπλέον, βασική και ουσιαστική ανάγκη που πρέπει να καλύψει η κατασκήνωση είναι οι καινούριες εμπειρίες, δηλ. το αίσθημα ότι τα παιδιά καταφέρνουν μέσα από τη λειτουργίας τους ως μέλη μιας ομάδας να κατακτήσουν έναν καινούριο κόσμο, το μικρόκοσμο της κατασκήνωσης. Η ανάγκη αυτή μπορεί να ικανοποιηθεί ποικιλοτρόπως. Είτε μέσα από τις καινούριες φιλίες, που είναι σπουδαία κατάκτηση, είτε μέσα από ατομικές και ομαδικές πρωτιές στα αθλήματα, στα παιχνίδια και στους διαγωνισμούς που οργανώνονται από την κατασκήνωση. Με όλους αυτούς τους τρόπους η ψυχή των παιδιών γεμίζει χαρά, ικανοποίηση, αναπτερώνεται το ηθικό τους. Ακόμη και παιδιά με κλειστό χαρακτήρα, με χαμηλή αυτοεκτίμηση, φοβισμένα ή ντροπαλά, μέσα από τέτοιες κατακτήσεις παίρνουν θάρρος, ανοίγονται, κοινωνικοποιούνται και αναδεικνύουν τις ιδιαίτερες ικανότητές τους. Η κάθε λογής δραστηριότητα είναι για τα παιδιά μια εποικοδομητική εμπειρία.

Παράλληλα όμως με όλα τα παραπάνω, δε θα πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι το παιδί έχει την ανάγκη και να περιορίζεται, στο βαθμό που θα το βοηθήσει να λειτουργεί καλύτερα. Γι’ αυτό είναι απαραίτητοι οι κανόνες και η παρέμβαση των στελεχών κάθε φορά που παρατηρούνται ακραίες ή απρεπείς συμπεριφορές. Η παρέμβαση αυτή οφείλει να έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα και ανάλογα με τη σοβαρότητα της περίπτωσης να γίνεται από τον κατάλληλο στην ιεραρχία. Σε καμία, όμως περίπτωση και για κανένα τίμημα, η κατασκήνωση δε μπορεί να αποδέχεται κάποιο παιδί με αποκλίνουσα συμπεριφορά, που αποτέλεσμα έχει να διαταράσσει την ομαλή κατασκηνωτική ζωή των υπολοίπων παιδιών.

Πλησιάζει ο καιρός που οι γονείς και τα παιδιά θα κληθούν να επιλέξουν μία κατασκήνωση για τις καλοκαιρινές διακοπές. Για να πάνε όλα καλά και για να απολαύσουν τα παιδιά μια σωστή και ευχάριστη κατασκηνωτική εμπειρία, θα πρέπει να υπάρχει καλή συνεργασία και κατανόηση από όλες τις μεριές. Οι υπεύθυνοι των κατασκηνώσεων θα πρέπει να δώσουν τον καλύτερο εαυτό τους κατά την προετοιμασία και κατά τη διάρκεια της κατασκηνωτικής περιόδου, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην σωστή επιλογή στελεχών, στην καθαριότητα, στην ποιότητα του φαγητού και στην ασφάλεια. Από την άλλη μεριά οι γονείς πρέπει να κατανοήσουν το πνεύμα της κατασκήνωσης και να αποδεχθούν αυτόν τον τρόπο ζωής, χωρίς να συγχέουν τις παροχές μιας τέτοιας επιχείρησης με αυτές των ξενοδοχείων. Εάν υπάρχει καλή διάθεση τα όποια προβλήματα που ίσως να προκύψουν, θα αντιμετωπιστούν με επιτυχία. Ευχή όλων μας είναι το φετινό καλοκαίρι να κυλίσει με ομαλότητα και ασφάλεια σε όλες τις κατασκηνώσεις της Ελλάδας και του κόσμου, γιατί αυτοί που θα βγουν κερδισμένοι από κάθε άποψη θα είναι τα παιδιά μας.

 

Στέλλα Τζιώνη

Υπεύθυνη του Tzioni Summer Camp

Κοινοποίηση: